ElonX_Logo black
Search

“The Body Keeps The Score” (Sang Chấn Tâm Lý – Hiểu Để Chữa Lành): Cách chữa lành tâm hồn và cơ thể sau những “chấn thương”

“The Body Keeps The Score” (Sang Chấn Tâm Lý – Hiểu Để Chữa Lành): Cách chữa lành tâm hồn và cơ thể sau những “chấn thương”
Nội dung

Cuốn sách về sức khỏe tinh thần “The Body Keeps The Score” (Sang Chấn Tâm Lý – Hiểu Để Chữa Lành) của tác giả Bessel van der Kolk là một tác phẩm chuyên sâu về tâm lý học và nghiên cứu về hậu quả của chấn thương tâm lý. Cuốn sách khám phá sự ảnh hưởng của những trải nghiệm đau buồn và đau khổ đối với tâm hồn con người. Van der Kolk, một chuyên gia hàng đầu về tâm lý học trauma, giới thiệu các phương pháp mới và độc đáo nhằm giúp chữa trị và phục hồi tâm trạng.

Không những vậy, “The Body Keeps The Score” còn là hành trình chân thực của sự hiểu biết và giải thoát. Bằng cách kết hợp kiến thức chuyên sâu và những câu chuyện thực tế, cuốn sách đã đưa ra cái nhìn sáng tạo về cách chúng ta có thể hiểu rõ về chấn thương tâm lý và tìm kiếm con đường hồi phục.

Về tác giả, Tiến sĩ Y khoa Bessel van der Kolk là một nhà nghiên cứu và chuyên gia hàng đầu về lĩnh vực tâm lý học và tác động của chấn thương tâm lý lên sức khỏe tâm thần. Bessel Van Der Kolk cũng là Bác sĩ chuyên khoa tâm thần, Giáo sư Tâm thần học của Trường Y Đại Học Boston đồng thời là Nhà sáng lập Trung tâm Điều trị Sang chấn (Trauma Center) tại Brookline, Massachusetts. Ông có nhiều năm làm việc và nghiên cứu trong lĩnh vực điều trị bệnh tâm thần, đặc biệt là điều trị stress do sang chấn ở người lớn và trẻ em.

“The Body Keeps The Score” (Sang Chấn Tâm Lý – Hiểu Để Chữa Lành) là cuốn sách nổi tiếng của ông và được độc giả trên toàn thế giới đón nhận. “Cuốn sách này vừa là tài liệu hướng dẫn vừa là lời động viên những ai đang bị sang chấn hãy dám đối mặt với vết thương của mình, tìm cách chữa trị hiệu quả và cam kết với bản thân sẽ chung tay cùng xã hội ngăn chặn những sang chấn”. – Tiến sĩ Y khoa Bassel Van Der Kolk.

Cuốn sách được chia thành 5 phần chính:

  • Phần 1 – Tái khám phá sang chấn: Tiếp cận quá trình nghiên cứu và hình thành kiến thức khoa học về Stress do sang chấn, xuất phát từ những phát hiện ban đầu về stress do sang chấn ở các cựu binh Mỹ tham chiến tại Việt Nam.
  • Phần 2 – Khám phá bộ não bị sang chấn: Tổng hợp kết quả nghiên cứu khoa học thần kinh và hình ảnh học thần kinh, giúp làm rõ mối quan hệ giữa não bộ và tâm lý – tâm thần của con người.
  • Phần 3 – Tâm trí trẻ thơ và phần 4 – Dấu ấn của sang chấn: Mô tả tác động của sang chấn người trưởng thành.
  • Phần 5 – Con đường hồi phục: Trình bày con đường hồi phục cho những người trải qua stress do sang chấn, thông qua các phương pháp trị liệu và tự chữa lành.

Phần I – Tái khám phá sang chấn

“Theo định nghĩa, sang chấn tâm lý thường rất khó chịu đựng và vượt qua. Phần lớn các nạn nhân bị cưỡng hiếp, những người lính, trẻ em từng bị lạm dụng tình dục thường rất đau khổ khi nhớ lại những ký ức kinh hoàng và luôn cố đẩy chúng ra khỏi tâm trí, cố tỏ vẻ như chuyện kinh khủng ấy chưa hề xảy ra và ráng tiếp tục sống. Phải gắng lắm họ mới có thể sống tiếp vì phải đeo mang ký ức hãi hùng cùng nỗi nhục nhã khi thấy mình thật yếu đuối và dễ bị tổn thương.”

Đối với những người lính từng tham gia chiến tranh tại Đông Nam Á, ở giai đoạn đầu của cuộc chiến, không ai có thể định rõ hậu quả tâm lý mà những người lính Mỹ gặp phải khi tham gia vào các cuộc chiến. Những binh sĩ trải qua những trải nghiệm kinh khủng, đầy rẫy sự đau đớn và mất mát không chỉ về mặt vật chất mà còn về tâm lý khi tham gia chiến tranh.

Từ đó, Bessel van der Kolk đã khám phá những hậu quả của stress do sang chấn thông qua việc nghiên cứu và làm việc trực tiếp với những người cựu binh Mỹ. Ông tập trung vào việc hiểu rõ cách mà tâm trí và cơ thể phản ứng khi đối mặt với mức độ stress và áp lực tới mức độ không thể chịu đựng được.

Van der Kolk mô tả cách những trạng thái stress và những trải nghiệm khó khăn có thể kích thích phản ứng căng thẳng trong hệ thần kinh, đặc biệt là ở hạch hạnh nhân (tiếng Anh: amygdala – một khu vực quan trọng trong não liên quan đến xử lý cảm xúc và phản ứng căng thẳng). Các nghiên cứu hình ảnh thần kinh đã chỉ ra rõ sự thay đổi trong cấu trúc và hoạt động của amygdala ở những người trải qua stress và chấn thương tâm lý.

Ví dụ, nếu một cá nhân trải qua một sự kiện chấn thương tâm lý, khu vực hạch hạnh nhân có thể trở nên quá hoạt động và tăng kích thích, dẫn đến một trạng thái căng thẳng không cần thiết trong các tình huống tương tự sau này. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cảm xúc mà còn tác động đến quá trình nhận thức, làm giảm khả năng tự chủ và đưa ra các quyết định một cách linh hoạt.

Bên cạnh đó, những biến đổi trong cấu trúc não và hệ thần kinh có thể ảnh hưởng đến sự ổn định của tâm trạng và khả năng xử lý stress ở mức độ tốt nhất.

Cuộc hành trình này không chỉ dừng lại ở việc mô tả những câu chuyện đau lòng mà còn diễn ra qua những phân tích khoa học sâu sắc về cách cơ thể và tâm trí phản ứng trước stress. Trong một trích đoạn quan trọng, van der Kolk mô tả mối liên kết giữa trạng thái tâm trạng và cấu trúc não, đưa ra một cái nhìn chân thực và đặt câu hỏi về khả năng kiểm soát cảm xúc của con người.

“Cơ thể và tâm hồn không chỉ là hai thực thể riêng biệt, mà chúng hoạt động tương tác với nhau. Sự ổn định của tâm trạng và khả năng xử lý stress không chỉ là khía cạnh tâm lý mà còn phản ánh trực tiếp vào sự tổ chức của hệ thần kinh.”

Không những vậy, Van der Kolk còn mở ra những cơ hội mới trong việc áp dụng những phương pháp chữa trị đa chiều. Ông đưa ra ý kiến về việc kết hợp giữa các phương pháp truyền thống và những kỹ thuật hiện đại như yoga, nghệ thuật sáng tạo, và các phương tiện thể dục nhẹ nhàng để tối ưu hóa quá trình phục hồi. Ông nhấn mạnh ý tưởng bằng cách giới thiệu những phương pháp như yoga, nghệ thuật sáng tạo và vận động nhẹ nhàng đóng vai trò là những công cụ hỗ trợ trong quá trình giảm căng thẳng, stress.

Ví dụ như yoga, với các động tác và hơi thở có thể giúp cơ thể và tâm hồn đồng bộ hóa, giảm căng thẳng và tăng khả năng kiểm soát cảm xúc. Hay như nghệ thuật sáng tạo có thể là một phương tiện để thể hiện và xử lý cảm xúc một cách sáng tạo, trong khi vận động nhẹ nhàng như việc tập thể dục nhẹ có thể kích thích sản sinh hoocmon hạnh phúc, giảm căng thẳng và cải thiện tâm trạng.

101

Phần II – Khám phá bộ não bị sang chấn

Trong phần này, tác giả đưa độc giả vào một hành trình sâu sắc khám phá cách stress do sang chấn ảnh hưởng đến cấu trúc và hoạt động của bộ não con người. Tác giả sử dụng nghiên cứu khoa học thần kinh và hình ảnh học thần kinh để làm rõ mối liên hệ giữa não bộ và tâm lý – tâm thần của con người.

Van der Kolk mô tả rằng, bộ não là trung tâm của trải nghiệm con người, là nơi tất cả cảm xúc, kí ức và tâm trạng được xử lý. Khi một người trải qua stress do sang chấn, bộ não trải qua những thay đổi phức tạp, ảnh hưởng đến cả cấu trúc và chức năng của nó. Trong cuốn sách “The Body Keeps The Score” (Sang Chấn Tâm Lý – Hiểu Để Chữa Lành), tác giả giải thích những phát hiện mới về cách bộ não phản ứng với stress và chấn thương tâm lý, điều này đưa ra những hiểu biết mới về vấn đề sức khỏe tâm thần.

Bộ não nguyên thủy của chúng ta, giống như các loài động vật có vú khác luôn hướng tới sự sống còn. Nếu phản ứng bình thường của chúng ta bị mắc kẹt, bị kìm hãm, bị ngăn cản hay bị đóng băng khỏi hành động, não bộ sẽ tiếp tục tiết ra các hormone gây căng thẳng. Điều này hạn chế hoạt động PFC của chúng ta – giữ cho bộ não suy nghĩ của chúng ta không hoạt động – trong khi bộ não cảm xúc (sống sót) của hệ thống hạch hạnh nhân và hệ viền của chúng ta vẫn chịu trách nhiệm.

Vì vậy, “PTSD là cơ thể tiếp tục bảo vệ chống lại mối đe dọa đã có trong quá khứ”. Van der Kolk tuyên bố rằng, quy định từ trên xuống được tăng cường bằng các hoạt động như thiền chánh niệm và yoga để ‘điều chỉnh lại’ hệ thống thần kinh để vỏ não tiền trái ( PFC) của não giám sát phản ứng của cơ thể chúng ta hiệu quả hơn.

Van der Kolk cũng tuyên bố rằng sự phân ly là bản chất của chấn thương, bởi vì những trải nghiệm tiêu cực gây ra sự chia rẽ và phân mảnh của các trải nghiệm. Chìa khóa để điều trị chấn thương là giúp người bệnh kích hoạt lại “ý thức về bản thân” và cốt lõi của nó là cơ thể vật lý của chúng ta. Việc phục hồi điều này đòi hỏi ý thức tự chủ, chịu trách nhiệm về cuộc sống của mình.

Điều tuyệt vời về bộ não của chúng ta là nó không phân biệt được sự khác biệt giữa tưởng tượng và thực tế. Vì vậy, chuyên gia tâm lý có thể hỗ trợ người bệnh của mình tưởng tượng mọi thứ như một phần của quá trình thay đổi. Chuyên gia tâm lý không viết lại “lịch sử” nhưng có thể tưởng tượng những hành động hiện tại và tương lai sẽ trao quyền cho những cá nhân cảm thấy bất lực và xấu hổ vì những trải nghiệm bất lợi trong quá khứ của họ.

Phần III – Tâm trí trẻ thơ

Bessel van der Kolk mở rộng khám phá của mình từ việc nghiên cứu về stress do sang chấn đối với bộ não người lớn sang việc hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của chấn thương và stress đối với tâm trí của trẻ em. Van der Kolk tập trung vào việc giải mã những hậu quả của sang chấn tâm lý từ thời kỳ phát triển sớm, khi não và tâm trí trẻ em đang trong quá trình hình thành.

Trẻ em là những người cảm nhận và phản ứng với stress khác biệt so với người lớn. Sự phát triển của bộ não trong giai đoạn này là quan trọng và bất kỳ ảnh hưởng tiêu cực nào có thể để lại hậu quả lâu dài.

Tác giả nhấn mạnh rằng, chấn thương ở tuổi trẻ không chỉ ảnh hưởng đến khả năng học tập và hành vi, mà còn có thể tạo ra những thay đổi sâu sắc trong cách trẻ em hiểu về bản thân và thế giới xung quanh. Tâm trạng lo lắng, sợ hãi, và vấn đề liên quan đến quá trình quyết định có thể xuất hiện từ những trải nghiệm chấn thương tâm lý trong tuổi thơ.

“Chấn thương ở tuổi thơ không chỉ là một câu chuyện buồn kể về quá khứ, mà còn là một tiền đề của nhiều vấn đề tâm thần sau này”.

Trong phần này, tác giả cũng không quên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét các phương pháp hỗ trợ và chữa trị. Sự chăm sóc tâm lý và vật lý có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ em vượt qua những hậu quả của chấn thương.

Một điểm đáng chú ý là tác giả không chỉ tập trung vào những tác động tiêu cực của chấn thương mà còn đề cập đến khả năng hồi phục. Qua những kinh nghiệm tích cực, tác giả chia sẻ về việc áp dụng các phương pháp trị liệu và chữa lành. Điều này bao gồm cả sự chăm sóc tâm lý và vật lý, hai yếu tố quan trọng đóng vai trò trong quá trình hỗ trợ trẻ em vượt qua những hậu quả của chấn thương.

Chăm sóc tâm lý giúp xây dựng lại tinh thần, cung cấp hỗ trợ tinh thần và tạo ra môi trường an toàn cho trẻ em thể hiện cảm xúc và chia sẻ trải nghiệm của họ. Còn chăm sóc vật lý bao gồm các phương pháp thể dục, hoạt động vận động, và các kỹ thuật khác nhằm tái tạo sự linh hoạt và sức mạnh của cơ thể.

Phần IV – Dấu ấn của sang chấn tâm lý

Bessel van der Kolk tiếp tục khám phá sâu rộng về những ảnh hưởng của chấn thương và stress lên tâm trí và cơ thể người trưởng thành. Ông tiếp tục chia sẻ những nghiên cứu, kinh nghiệm thực tế và những hiểu biết sâu sắc của mình trong lĩnh vực này.

Van der Kolk đặc biệt chú ý đến ảnh hưởng của chấn thương không chỉ tới tâm lý mà còn tới cơ thể. Ông đề cập đến khả năng “biểu hiện” của tâm thức thông qua cơ thể, mô tả cách mà những dấu vết của chấn thương có thể hiển thị trong tư duy, thậm chí là cấu trúc cơ bản của não bộ.

“Cơ thể nắm giữ chìa khoá: Nếu kí ức về sang chấn được chuyển hoá vào nội tạng, vào cơn đau tim và cảm giác buồn khổ, thành cách bệnh về miễn dịch, vấn đề cơ/xương, thì khả năng giao tiếp của trí não/nội tạng là con đường hoàng kim giúp điều chỉnh tâm lí, điều này đòi hỏi chúng ta phải thay đổi định kiến của mình”.

Van der Kolk cũng đi sâu vào nghiên cứu về tác động của chấn thương tâm lý đối với quy trình suy nghĩ và quyết định của con người. Ông mô tả cách mà stress có thể gây ra những tác động tiêu cực đáng kể đối với khả năng tập trung và quyết định, đồng thời tăng nguy cơ mắc các vấn đề tâm lý.

Khi vẽ tranh cùng các bệnh nhân từng sống sót qua nhiều sự kiện đau thương (tai nạn, cưỡng hiếp…), tác giả rút ra một thử thách cực lớn của những người sống cùng với sang chấn chính là: “Khi cảm xúc bị bóp nghẹt, cuộc sống không còn trọn vẹn nữa.”

Do đó, việc hiểu rõ cơ chế hoạt động của stress một cách chủ động là điều vô cùng quan trọng. Thông qua việc mất mát sự chủ động, stress có thể làm cho người trải qua nó cảm thấy mất kiểm soát và không thể thích ứng hiệu quả với các tình huống khó khăn.

Cuối cùng, tác giả đề cập đến việc chấn thương tâm lý ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp và xây dựng mối quan hệ. “Chấn thương làm mất mát ngôn ngữ”. Theo tác giả, chấn thương có thể tạo ra những hậu quả lâu dài cho khả năng giao tiếp của người trải qua, làm mất mát khả năng diễn đạt cảm xúc và trạng thái tâm trạng một cách hiệu quả. Sự mất mát ngôn ngữ này có thể xuất phát từ sự kinh hoàng và khó khăn khi phải đối mặt với những trải nghiệm đau buồn và đau khổ.

Thách thức lớn đối với những người trải qua sang chấn tâm lý là khôi phục và xây dựng lại khả năng giao tiếp và mối quan hệ. Sự kết hợp giữa khả năng lý luận và khả năng thể hiện cảm xúc trở nên quan trọng trong việc tạo ra một môi trường an toàn cho sự chia sẻ và hiểu biết.

“The Body Keeps The Score” (Sang Chấn Tâm Lý – Hiểu Để Chữa Lành): Cách chữa lành tâm hồn và cơ thể sau những “chấn thương”

Phần V – Con đường hồi phục

“Con đường hồi phục,” chính là hành trình chặng đường mà tác giả chia sẻ để hỗ trợ những người trải qua stress do sang chấn hồi phục và làm mới lại cuộc sống của họ. Trong phần này, van der Kolk đề cập đến những phương pháp trị liệu và tự chữa lành có thể giúp những người bị ảnh hưởng bởi stress do sang chấn.

Tác giả nhấn mạnh là sự đa dạng của các phương pháp hỗ trợ. Hành trình phục hồi những tổn thương tâm lý không có một phương pháp duy nhất mà tất cả mọi người đều phản ứng tích cực. Chúng ta nên linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp phù hợp với từng người bệnh dựa trên sự độc đáo và tình trạng cụ thể của họ.

Một trong những phương pháp quan trọng mà van der Kolk đề cập đến là “trị liệu tiếp xúc”. Theo đó, việc tái tạo những trải nghiệm khó khăn từ quá khứ giúp người bệnh hiểu rõ và chấp nhận những cảm xúc mà họ đã tránh né. Đồng thời, việc thiết lập một môi trường an toàn và tin tưởng để người bệnh có thể thoải mái chia sẻ những kí ức và cảm xúc đau khổ cũng vô cùng quan trọng.

“Cơ quan bắt đầu với cái mà các nhà khoa học gọi là “nhận cảm trong”, tức nhận thức của chúng ta về cảm giác: nhận thức càng cao, tiềm năng kiểm soát cuộc đời của chúng ta càng lớn. Biết được mình nghĩ gì là bước đầu tiên để biết lí do tại sao chúng ta cảm giác như thế. Nếu chúng ta nhận thức được thay đổi đột ngột nào đó bên trong bản thân mình và cả từ môi trường bên ngoài, chúng ta có thể linh động giải quyết chúng.”

“Nếu bạn có thể thoải mái liên kết với cảm giác bên trong – nếu bạn tin tưởng nó sẽ thành thật với mình – bạn sẽ có thể điều khiển được cơ thể, cảm xúc và bản thân.”

Bên cạnh đó, tác giả cũng tận dụng lợi ích của việc tích hợp những phương pháp mới và hiện đại vào quá trình chữa trị. Trong đó, van der Kolk đặt ra ý tưởng về việc kết hợp các phương pháp truyền thống và những phương tiện hiện đại như yoga, nghệ thuật sáng tạo và vận động nhẹ nhàng như một phương tiện hỗ trợ trong quá trình hồi phục. Sự kết hợp này không chỉ giúp người bệnh kích thích sự linh hoạt cơ bản, mà còn tạo ra một trải nghiệm tích cực và sáng tạo trong quá trình điều trị.

Ngoài ra, theo tác giả thì việc thực hành thiền định và yoga có thể giúp điều chỉ cơ thể và tâm lý tạo ra sự liên kết với nhau. Thông qua những hoạt động này, người bệnh có thể học cách nhận biết và quản lý cảm xúc một cách hiệu quả hơn.

Trong phần này, Van der Kolk cũng nêu rõ sự quan trọng của việc hỗ trợ và kích thích sự tự chủ của người bệnh. Tạo ra một không gian cho họ để thể hiện và thực hiện quyết định về cuộc sống của mình là chìa khóa quan trọng trong quá trình hồi phục. Việc tái tạo cảm giác kiểm soát và tự quản lý là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng lại sự ổn định và tin tưởng cho những người bị stress do sang chấn.

“Hãy thoải mái chấp nhận những gì mình biết, và cảm nhận những gì mình cảm nhận được, không phải xấu hổ, sụp đổ, bị choáng ngợp hay nổi giận. Đối với nhiều người, biện pháp là (1) tìm cách trở nên điềm tĩnh và tập trung, (2) học cách duy trì sự bình tĩnh đó khi phản ứng với những hình ảnh, suy nghĩ, âm thanh hoặc xúc cảm vật lí gợi nhớ bạn về quá khứ, (3) tìm cách sống trọn vẹn ở hiện tại và tiếp xúc với những người xung quanh, (4) không giữ bí mật cho riêng mình, bao gồm những bí mật về cách bạn xoay sở sống sót.”

Bên cạnh sự chủ động của người bệnh, gia đình, người thân và mọi người xung quanh cũng là yếu tố không thể thiếu trong quá trình hồi phục tổn thương. Hãy tăng cường mối quan hệ tích cực để giúp người bệnh có một cơ hội hòa nhập và phục hồi chính bản thân.

“Ủng hộ từ xã hội không thể so sánh được với sự tồn tại của những người gần gũi xung quanh. Vấn đề cốt lõi chính là sự tương tác: được lắng nghe một cách chân thành và được thông cảm bởi những người xung quanh, cảm giác được che chở bởi tâm hồn và trái tim của họ.

Để sinh lí có thể bình tĩnh, chữa lành và phát triển, chúng ta cần cảm giác an toàn từ bên trong. Không bác sĩ nào có thể kê đơn cho tình bạn và tình yêu: đó là thứ phức tạp và khó mà tìm được. Tiền sử sang chấn khiến bạn cảm thấy e dè, ngượng ngập và thậm chí hoảng loạn khi dự tiệc cùng với người lạ, có thể khiến cả thế giới trở thành một tổ hợp người ngoài hành tinh trong mắt bạn.”

Kết luận

Như tác giả Bessel van der Kolk chia sẻ: “Ai cũng có thể bị sang chấn, kể cả tôi, bạn, người thân, bạn bè, đồng nghiệp của bạn,… Sang chấn không chỉ để lại những dấu vết trong tâm hồn, cảm xúc của chúng ta mà còn ảnh hưởng đến cả sinh lý, hệ thống miễn dịch”.

“The Body Keeps The Score” (Sang Chấn Tâm Lý – Hiểu Để Chữa Lành) không chỉ là một tác phẩm y khoa tâm lý thông thường mà còn là một hành trình sâu sắc khám phá những góc khuất của tâm hồn, nơi những cảm xúc đau thương và những vết thương tinh tế được phơi bày.

Tác giả không chỉ mở rộng hiểu biết khoa học mà còn đề xuất những phương pháp chữa trị độc đáo, từ yoga đến nghệ thuật sáng tạo. Việc kết hợp những phương tiện truyền thống và hiện đại tạo ra một cách tiếp cận toàn diện trong quá trình hồi phục. Van der Kolk chứng minh tầm quan trọng của việc hiểu rõ về chấn thương tâm lý trong việc xây dựng một cộng đồng sức khỏe và hạnh phúc.